[Tiburon]

GB, για το συγκεκριμένο σπήλαιο και για πολλά άλλα που εγώ δεν είμαι αρμόδιος να κρίνω δεν το συζητάμε, η κατάσταση είναι όπως ακριβώς τα λες. Το βίντεο λέει πολλά. Απλά γενικά πιστεύω ότι το πρώτο μας μέλημα πρέπει να είναι να θεραπεύσουμε τον ασθενή και όχι να εξαλλείψουμε τη νόσο. Αν και τα δύο είναι εφικτά, τότε είναι ιδανικό.

Πολλές φορές δεν υπάρχει κανένας μα κανένας τρόπος αποκατάστασης του 'ασθενή' στην περίπτωσή μας. Μπορεί το οικοσύστημα του σπηλαίου να μην ανακάμψει ποτέ ακόμα και αν το αφήσουμε στην ησυχία του για χρόνια. Το καλύτερο από όλα είναι η μέθοδος της ΠΡΟΛΗΨΗΣ…

Ειδικά για το "Σπήλαιο των Ελεφάντων", ας γίνει αναλυτική χαρτογράφηση, στερεοφωτογράφηση και στερεοβιντεοσκόπηση από ειδικούς με όλα τα μέτρα που απαιτούνται για την διασφάλιση της διατήρησης της κατάστασης του σπηλαίου και κατόπιν ας φτιαχτεί μουσείο-μακέτα σε πραγματική κλίμακα του σπηλαίου στην ξηρά (και μάλιστα υπό την επιφάνεια του εδάφους, για το εφέ!) που θα μπορούν όλοι οι επισκέπτες, ανεξάρτητα ηλικίας και καταδυτικής ή όχι δυνατότητας, να το θαυμάσουν πιθαμή προς πιθαμή. Επιπλέον, προβολή 3διάστατης ταινίας μιας εικονικής κατάδυσης στο πραγματικό σπήλαιο, όπου θα εξηγείται η ιδιαιτερότητα του και έξυπνα θα περνούν και μηνύματα περί ευαισθησίας του στην επίσκεψη κ.τ.λ. Όσο για το ίδιο το σπήλαιο, αν δεν υπήρχαν φώκιες, θα μου άρεσε να είχε κάγκελα στην είσοδό του με κλειδωμένη πόρτα και διαχειριζόμενη είσοδο σε επιστήμονες από τον τοπικό φορέα διαχείρισης που θα λειτουργεί και το μουσείο.

Γιάννη για άλλη μία φορά με προλαβαίνεις…

Η περίπτωση του «Σπηλαίου των Ελεφάντων» και το ενδεχόμενο 'αξιοποίησής' του – εάν με τον όρο 'αξιοποίηση' νοείται μόνο η ανθρώπινη επισκεψιμότητα – μου θυμίζει μία ανάλογη περίπτωση από τα 'calanques' του ακρωτηρίου Morgiou κοντά στη Μασσαλία. Πρόκειται για το μοναδικό στον κόσμο σπήλαιο 'Cosquer' με τη διαφορά ότι αντί για απολιθώματα των προϊστορικών ελεφάντων της Κρήτης εδώ έχουμε κάποιες από τις παλαιότερες προϊστορικές βραχογραφίες της Ευρώπης (ηλικίας 19-27 χιλιάδων χρόνων!!!).

Το σπήλαιο αυτό ανακαλύφθηκε το 1985 από τον Henri Cosquer από τον οποίο πήρε και το όνομά του. Για να προσεγγίσει κάποιος τις κύριες εσωτερικές αίθουσες του σπηλαίου θα πρέπει να διασχίσει μία σήραγγα μήκους 175 m υποβρυχίως. Η είσοδος της σήραγγας βρίσκεται σήμερα σε βάθος 37 m κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας ενώ κατά τη διάρκεια της εποχής των Παγετώτων βρισκόταν στη στεριά (κατά τη διάρκεια των τελευταίων 30 χιλ. χρόνων έχουν σημειωθεί αλλαγές του επιπέδου της θαλάσσιας στάθμης που αγγίζουν τα 120 m).

Το μεγαλύτερο τμήμα των εσωτερικών αιθουσών του σπηλαίου βρίσκεται πάνω από την επιφάνεια της θάλασσας όπως θα δείτε και στη διατομή του σπηλαίου. Τα τοιχώματα των αιθουσών αυτών φέρουν 142 απεικονίσεις ζώων και 55 αποτυπώματα ανθρώπινης παλάμης και πολλά γεωμετρικά σχέδια. Αξιοσημείωτο είναι ότι μεταξύ αυτών υπάρχουν πολλές ζωγραφιές θαλάσσιων οργανισμών όπως ψάρια, μέδουσες ή χταπόδια, φώκιες και ο περίφημος γιγάντιος 'πιγκουίνος' ή 'άλκα' του είδους Pinguinus impennis που σήμερα έχει εξαφανιστεί από τη Μεσόγειο και τον Ατλαντικό όπου εξαπλωνόταν. Τα τελευταία άτομα του είδους εξαφανίστηκαν από το ανεξέλεγκτο ανθρώπινο κυνήγι για κρέας, αυγά και φτέρωμα το 19ο αιώνα στην Ισλανδία! Περισσότερα στοιχεία για τον πιγκουίνο και το οδοιπορικό της εξαφάνiσής του μπορείτε να βρείτε εδώ.

Μετά από έρευνες για τη ραδιοχρονολόγηση με τη μέθοδο του C14 φάνηκε ότι οι βραχογραφίες σχεδιάστηκαν σε δύο διαφορετικές χρονικές περιόδους:

1. Χιλιάδες δακτυλικά αποτυπώματα, 55 αποτυπώματα ανθρώπινης παλάμης και κάποιες ζωγραφιές ζώων και γεωμετρικά σχέδια έγιναν πριν από 27 χιλ. χρόνια.
2. Πριν από 18-19 χιλ. χρόνια σχεδιάστηκαν 125 απεικονίσεις ζώων όπως άλογα, αγριοκάτσικα, βίσωνες, ελάφια, φώκιες και πιγκουΐνοι.

Από τη στιγμή που δεν είναι εύκολη η ανθρώπινη επίσκεψη στα σημεία όπου βρίσκονται οι βραχογραφίες, δημιουργήθηκε μία τρισδιάστατη εικονική αναπαράσταση του σπηλαίου από την Electricité de France (αντίστοιχη ΔΕΗ της Γαλλίας*) ώστε να είναι εφικτή η εικονική εξερεύνηση αυτού του μοναδικού σπηλαίου από το ευρύ κοινό. Σύμφωνα με τις διαδικτυακές μου πηγές το βίντεο προβλήθηκε το 1992 στο Musée d'Histoire de Marseille αλλά έκτοτε δεν γίνεται προβολή σε κάποιο μουσείο της περιοχής. Ωστόσο, στην ιστοσελίδα του Γαλλικού Υπουργείου Πολιτισμού όπου παρουσιάζεται το σπήλαιο υπάρχει link για εικονική περιήγηση στο σπήλαιο που δυστυχώς εγώ δεν κατάφερα να δω (παρακαλώ πείτε μου αν εμφανίζεται κανονικά σε εσάς).

Η επίσκεψη στο σπήλαιο με αυτόνομη κατάδυση θεωρείται ιδιαίτερα επικίνδυνη και το 1992 τρεις αυτοδύτες έχασαν τη ζωή τους στην προσπάθειά τους να το προσεγγίσουν. Μεταξύ άλλων, στο παρελθόν υπήρξε πρόταση για δημιουργία τεχνητής σήραγγας που να συνδέει τις κύριες αίθουσες με την επιφάνεια του εδάφους ώστε να είναι πλέον δυνατή η ανθρώπινη επίσκεψη και 'τουριστική αξιοποίηση' του σπηλαίου. Φυσικά η πρόταση απορρίφθηκε ύστερα από κλιματολογικές έρευνες του Laboratoire de Récherches des Monuments Historiques. Ο αέρας που βρίσκεται εγκλωβισμένος στις εσωτερικές αίθουσες του σπηλαίου βρίσκεται υπό πίεση και η διάνοιξη οποιασδήποτε σήραγγας θα μπορούσε να προκαλέσει άνοδο της θαλάσσιας στάθμης εντός του σπηλαίου και επακόλουθη καταστροφή μέρους των βραχογραφιών. Κατά συνέπεια οι επιστήμονες έκριναν ότι δεν υπήρχε κανένας μα κανένας λόγος για ένα τέτοιο επικίνδυνο εγχείρημα στο βωμό της τουριστικής αξιοποίησης.

Οπότε κατά αναλογία θα μπορούσε και θα έπρεπε κατά τη γνώμη μου να δημιουργηθεί στην περιοχή του "Σπηλαίου των Ελεφάντων" ένα μουσείο όπου θα εκθέτονται τα παλαιοντολογικά ευρήματα μαζί με πρόσθετο φωτογραφικό υλικό, προβολές ντοκιμαντέρ και εικονικών περιηγήσεων. Ως πρότυπο έρχεται αμέσως αμέσως στο μυαλό μου – επειδή έχω περάσει σχεδόν 6 χρόνια της ζωής μου στη Λέσβο – το εκπληκτικό και πλέον σύγχρονο Μουσείο Φυσικής Ιστορίας του Απολιθωμένου Δάσους** στο Σίγρι της Λέσβου που αποτελεί πραγματικό καμάρι για το νησί με διεθνείς διακρίσεις και αναγνώριση.

Η ιδέα της καγκελόπορτας θα με έβρισκε κι εμένα σύμφωνο για το συγκεκριμένο σπήλαιο με την προϋπόθεση ότι δεν το επισκέπτονταν φώκιες. Ωστόσο πέρα από το παλαιοντολογικό ενδιαφέρον, το σπήλαιο φαντάζομαι ότι θα παρουσιάζει και πρόσθετο βιολογικό ενδιαφέρον τόσο στην ημι-σκοτεινή σήραγγα της εισόδου όσο και στο σκοτεινό εσωτερικό. Οπότε πέρα από γεωλογική / παλαιοντολογική έρευνα και χαρτογράφηση, θα πρέπει να γίνει και καταγραφή της θαλάσσιας βιοποικιλότητας του σπηλαίου ώστε να διερευνηθεί η ενδεχόμενη ύπαρξη σπάνιων και ευαίσθητων ή ακόμη και νέων ειδών για την επιστήμη. Η παρουσία τέτοιων ειδών θα ήταν ένας επιπλέον λόγος για προστασία από τις έμμεσες και άμεσες επιπτώσεις της καταδυτικής δραστηριότητας εντός του σπηλαίου.

Μία τέτοια διεπιστημονική έρευνα απαιτεί την παρουσία επιστημόνων διαφορετικών κλάδων με το ανάλογο expertise και εμπειρία. Φυσικά κάτι τέτοιο δεν μπορεί να γίνει σε καμία περίπτωση χωρίς να υπάρχει η ανάλογη χρηματοδότηση καθότι απαιτείται εξειδικευμένος εξοπλισμός (καταδυτικός και επιστημονικός) και αρκετές επισκέψεις στο σπήλαιο (και συνακόλουθα έξοδα μεταφοράς, διαμονής κλπ). Πόσα έξοδα απαιτούνται μάλλον για στερεοβιντεοσκόπηση κλπ…

Η γενικότερη συμβουλή που μπορώ να δώσω – πέρα από άμεση ανάγκη για επιστημονική έρευνα / χαρτογράφηση / προστασία / δημιουργία μουσείων σε περιπτώσεις παλαιοντολογικού ενδιαφέροντος – είναι σε γενικές γραμμές «ΝΑ ΜΕΙΝΕΤΕ ΟΣΟ ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΜΑΚΡΙΑ ΑΠΟ ΤΑ ΥΠΟΘΑΛΑΣΣΙΑ ΣΠΗΛΑΙΑ ΚΑΙ ΝΑ ΤΑ ΑΦΗΣΕΤΕ ΗΣΥΧΑ!» γιατί σε κάθε επίσκεψή σας καταστρέφεται κυριολεκτικά ένα μέρος αυτών.

Θα ήθελα να πω πολύ πολλά περισσότερα – και πραγματικά έχω πολλά να πω – αλλά τότε η όλη συζήτηση θα πάρει τη μορφή ανακοίνωσης σε συνέδριο και δεν το θέλω (τουλάχιστον ακόμα). Στην Ελλάδα υπάρχουν αναρίθμητα ενάλια σπήλαια που παραμένουν ανεξερεύνητα. Πιστεύω ότι τα σπήλαια αυτά αποτελούν ένα είδος «κιβωτού» για τη Μεσογειακή βιοποικιλότητα και φιλοξενούν σίγουρα πολλά άγνωστα είδη για την επιστήμη με εκπληκτικά χαρακτηριστικά. Από τη μία θα ήθελα πολύ να εξερευνηθούν – καθαρά και μόνο για επιστημονικούς λόγους – αλλά από την άλλη πλευρά χαίρομαι που παραμένουν στην αφάνεια γιατί ίσως τελικά αυτός είναι ο καλύτερος τρόπος να διασφαλιστεί η μελλοντική τους ύπαρξη…

Ορισμένες φορές είναι υπέροχο απλά και μόνο να γνωρίζεις ή έστω να ελπίζεις ότι κάτι υπάρχει εκεί έξω στη φύση και ας μην το δεις ποτέ με τα μάτια σου, ας μην το αγγίξεις...

* Λέτε να στείλουμε ένα γράμμα και στη δική μας ΔΕΗ μήπως και την πιάσουν περιβαλλοντικές ευαισθησίες; Λέμε τώρα...

** Μάλιστα αυτό τον καιρό και για 6 μήνες, το μουσείο θα φιλοξενήσει τη μεγαλύτερη έκθεση απολιθωμάτων του Αιγαίου με τίτλο «Απολιθώματα στο Αιγαίο - Βιοποικιλότητα θηλαστικών: Από το Δεινοθήριο της Λέσβου, στον Άνθρωπο των Πετραλώνων» στο πλαίσιο του εορτασμού του "2010 - Παγκόσμιο Έτος Βιοποικιλότητας", σε συνεργασία με το Μουσείο Γεωλογίας και Παλαιοντολογίας του Τμήματος Γεωλογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης και το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης.

ΥΓ. Δυστυχώς θα λείψω για αρκετές ημέρες και δεν θα μπορέσω να παρακολουθήσω άμεσα την πραγματικά πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση.